پروپوزالنویسی، چیزی بیشتر از یک مهارت آکادمیک

یکی از اولین عناوینی که در کارگاههای دانشگاهی در کنار مقالهنویسی و مقالهخوانی و روش تحقیق دیده میشود، «کارگاه پروپوزالنویسی» است. به عنوان یک دانشجو اولین چیزی که با شنیدن پروپوزال به ذهنم میآید، یک فرمتِ از پیش تعریفشده است که احتمالاً توسط دانشکده تدارک دیدهشده. فرمتی که داخلش «خلاصهی طرح»، «مقدمه»، «لزوم طرح»، «شرح طرح»، و احتمالاً قسمتهایی برای موارد مالی، پرسنلی یا زمانبندی به چشم میخورد.

اما مفهوم پروپوزال چیزی بیشتر از این است. در لغتنامهی وبستر، پروپوزال «چیزی را در نظر گرفتن» تعریف شده (و البته در معنای خاص به معنای خواستگاریکردن).

میتوان گفت هر زمانی که پیشنهاد انجام کاری را میدهیم، قصد میکنیم مطلبی را روی میز بگذاریم، یا کاری انجام دهیم، در حقیقت داریم پروپوزالی تنظیم میکنیم. اما شاید اینجا هم ردپای فرهنگ شفاهیمان را میتوانیم ببینیم. در بسیاری از مواردی که قصد داریم کاری انجام دهیم، آن کار به شفاهی و با استدلالهای کلی پیشنهاد (propose) میدهیم.

در ایام اخیر به عنوان یک تمرین، هر گاه قرار بوده پیشنهادی را مطرح کنم، یا کاری را انجام دهم و برای کسانی آن را توضیح دهم، سعی کردهام برایش پروپوزالی تنظیم کنم. زمانی که قرار است پروپوزالی تنظیم کنم (چه به صورت چاپی تحویل دهم، چه PDF) باید برای آن یک کاور طراحی کنم. برای طراحی یک کاور، هر چقدر هم ساده باشد، باید شناسنامهای برای آن کار تنظیم کنیم. عنوان، توضیحی کوتاه، شاید اسمِ خودمان یا اسمِ مخاطبِ طرح. این به تنهایی باعث میشود به آن طرح کمی دقیقتر فکر کنیم و برایش موجودیت قائل باشیم.

از طرف دیگر معمولاً دقتِ ما در نوشتن بیشتر از صحبتکردن است. وقتی چیزی را مینویسیم باید به زیر و زِبَر نوشتهمان فکر کنیم. از طرف دیگر وقتی قرار است نوشتهای تحویل دهیم، مضحک است ۲ صفحه و نیم تحویل بدهیم در حالی که یک صفحهاش کاور است! در واقع نوشتنِ پروپوزال باعث میشود مبسوط بنویسیم. مانند پروپوزالهای آکادمیک اهمیت کار را بنویسیم تا موقع توضیح، یادمان نرود هدفمان چه بود. توضیحات را مرحله به مرحله توضیح دهیم و استدلالهایمان را ردیف کنیم و در آخر کل طرح را در قالبی شکیل ثبت کنیم تا بعداً خودمان هم راحتتر بدانیم میخواهیم چه کنیم.

پیشنهاد میکنم هر جا که مقدور بود، برای طرحها، فکرها و کارهایتان پروپوزال تنظیم کنید. اگر فرصت کنید، به مهارت نوشتن و طراحیِ شما هم اضافه میکند. به علاوه این کار میتواند کمک کند طرح و پیشنهادتان وجههی حرفهایتری پیدا کند.

راستی در مواردِی که چندان رسمی و قصد ندارید پروپوزال سیاه و سفیدِ چاپی ارائه دهید، شاید بد نباشد به جای Word در Power Point پروپوزالتان را تنظیم کنید و در قالب PDF خروجی بگیرید. (البته یادتان باشد صفحه را ایستاده (Portrait) تنظیم کنید نه خوابیده (Landscape)).