پروپاگاند، ابزاری برای جهتدهیِ ذهن - گزیدهای از کتاب ۵۳ اصل متقاعدسازی

یکی از عادتهایی که در کتابخواندن دارم این است که اگر چند کتاب از یک ناشر را دوست داشتم، سری به بقیهی کتابهایش هم خواهم زد. از سرِ این عادت بعضی اوقات کتابهای فوقالعادهای هم پیدا کردهام (حالت حدیاش میشود جایی مثل انتشارات مازیار که تقریباً تمام کتابهایی که در حوزهی علم چاپ کرده را خواندهام و نمایشگاه امسال هم نخواندههایم را خریدم و خواندم!)

یکی از کتابهایی که از این انتشاراتگردیها، در انتشارات نص پیدا کردم، کتاب ۵۳ اصل متقاعدسازی بود که شادی سمیعیفر و علیرضا توسلی براساس نوشتهی کوین هوگان تألیف کردن و در آن به اصولِ کاربردیای در متقاعدسازی پرداختند (لینک آدینهبوک). به نظرم دانستن این اصول جدا از متقاعدسازی، برای آگاهبودن و «آسان متقاعد نشدن» هم مفید هستن.

در یکی از بخشهای کتاب، به پروپاگاند پرداختهشده. در اولین پاراگراف از کتاب، در مورد پروپاگاند نوشتهشده

هدف از پروپاگاند، تأثیرگذاری بر تعداد زیادی از افراد است.

[...] در پروپاگاند مخاطبین به هیچ عنوان احساس نمیکنند که کسی در حال متقاعدکردنِ آنهاست. بلکه فکر میکنند در حال تبادل نظر در مورد حقایق بدیهی هستند و به همین دلیل نسبت به آن مقاومت نشان نمیدهند.

در ادامه در خصوص تکنیکهای مهم در پروپاگاند توضیح میدهد و مصداقهای مختلفی را مطرح میکنند که گزیدهای از برخی از آنها را اینجا مینویسم:

قطار در حال حرکت: در تکنیک قطار در حال حرکت، زمان پیوستن به یک جنبش به عنوان یک ارزش و عمل اخلاقی مطرح میشود. زمانی که در روزنامهها، عکس و تصویر و حتی مصاحبه با برخی از شخصیتهای بزرگ فرهنگی و هنری را میبینید که به شرکت در تظاهرات پرداخته و از آن حمایت میکنند، در معرض پروپاگاند هستید.

شعارهای جذاب: در تکنیک شعارهای جذاب و فریبنده، با استفاده از کلمات جذاب ولی مبهم، به سخنرانی جذابیت میبخشند. نکته این است که کلمات جذاب و شعارها تنها باعث جذابیتِ سخن میشوند و هیچ بار معنایی خاصی ندارند.

بدنامی و تفکر قالبی: در این تکنیک، گروههای مخالف به استهزاء گرفتهمیشوند. آنها را به بیارزشی متهم میکنند. در صورتی که مخالفان اتهامات را تکذیب کنند، این تکذیب را دلیلی دیگر بر دروغگویی آنها عنوان میکنند. [...] بر روی مخالفان نامهای تحقیر کننده گذاشتهمیشود که در هر فرصتی از این نام جهت کوبیدن آنها استفاده شود. متحجر، تروریست، دیکتاتور و غاصب از مهمترین کلمات در عرصهی سیاست است. [...] همچنین در تصور قالبی از طرف مقابل تحت کلیشههای منبع تهدید، بیلیاقت، متحجر و... نام میبرند.

کارتهای یکدست: در این تکنیک که از تکنیکهای پرکاربرد است، شواهد و دلایل به صورت جانبدارانه بیان میشوند. دلایل مخالف را پنهان میکنند و دلایل موافق را در قالبهای مختلف، به صورت بزرگنماییشده به کرات عنوان میکنند.

توصیه: در این تکنیک از توصیهی افراد صاحب اعتبار استفاده میشود. شخصیتهای محبوب، افراد گمنام اما قابل احترام مانند یک پلیس، دانشمند یا متخصص، و هنرپیشگان از مهمترین افراد مورد استفاده در این تکنیک هستند.

اینها مواردی از تکنیکهای پروپاگاند بودند که در کنار دیگر تکنیکها و نکات مهم، در این کتاب صحبت شدهاند. متقاعدسازی هم مانند هر ابزارِ دیگری میتواند در راستای اهدافِ مفید یا مضری استفاده شود. از طرف دیگر مانند هر مصداقِ دیگری از علوم شناختی، اولین قدم برای آمادهبودن در برابرِ اصولِ متقاعدسازی، آگاهیداشتن از این اصول است.

پینوشت: چاپ دوم این کتاب که من دارم، بهار ۹۴ منتشر شده. دوستانی که تمایل دارن همه چیز رو به دعواهای سیاسیِ امروزِ کشور ربط بدن، متأسفانه منطقی نیست بهار ۹۴ را بکوبید که بهار ۹۶ را نقد میکند! من هم بعد از ارسال این نوشته یادم افتاد این پینوشت را محض احتیاط بنویسم.