آیا عقل سالم در بدن سالم است؟

معروف است که میگویند عقل سالم در بدن سالم است...

هر چند به قول دوستان امثالِ استیون هاوکینگ یکتنه مثالهای نقضِ این جمله هستند، اما حقیقتاً چه منطقی پشت این حرف نشسته؟

در سال ۱۹۵۴، مطالعهای مروری در یکی از نشریاتِ Wiley چاپ شد که فرایند جالب توجهی را شرح میداد:

در شرایط استرس، از غدهی فوق کلیهی اکثر گونهها (از جمله انسان)

موادی همچون آدرنالین و نورآدرنالین ترشح میشود.

این را امروز اکثر دانشآموزان رشتهی تجربی میدانند. آنها حتی بیشتر از این هم میدانند که در استرس و فشار روحیِ طولانیمدت، کورتیکواستروئیدها هم ترشح میشوند که از دوزهای بالایشان جهت کاهش التهاب استفاده میشود.

این ماجرای به ظاهر ساده، یک داستان را روایت میکند: وضعیت روحی/فکری، در بدن آثاری شیمیایی به جا میگذارد که خود عواقبی در پی دارد (میتوانید این را هم در نظر بگیرید که آدرنالین یا کورتیکواستروئیدها، خود مستقیم و غیرمستقیم بر مغز اثر میکنند).

سروتونین، مادهای بود که از اوایل قرن بیستم به عنوان مادهی تنگکنندهی عروق شناخته میشد. وقتی در دههی ۱۹۵۰ در ابتدا سروتونین در سیستم اعصاب مرکزی پیدا شد، سپس در مقدار زیاد در مغز پستانداران یافت شد، زمزمههایی از تغییر نگرش نسبت به ذهن شنیده میشد. شاید مهمترین صدا در این زمزمهها در ۱۹۵۳ شنیدهشد وقتی اعلام کردند که "مادهی توهمزای LSD میتواند در عملکرد سروتونین اخلال ایجاد کند".

امروز خانوادهی مهمی از داروهای ضد افسردگی (مانند فلوکسیتین) روی گیرندههای سروتونین در مغز اثر میگذارند....

نقش انکفالینها، دوپامین، اکسیتوسین و سایر مواد در مغز و عملکرد شناختی، روز به روز بیشتر شناخته میشود. ماجرا زمانی جالب میشود که بدانید این مواد نه فقط در مغز، که در ارگانهای مختلفی تولید یا مصرف میشود و وضعیتهای گوناگونی میتواند روی عملکردشان تأثیر بگذارد.

پس شاید پر بیراه نباشد اگر بگوییم سلامت جسم، روی روان تأثیر میگذارد. امروز به هر شخصی که نیاز به فعالیتهای شناختی قوی دارد، پیشنهاد میشود به صورت منظم ورزشهای هوازی انجام دهد. مطالعات، تأثیر آنها بر قدرت شناختی (Cognition) و همچنین خشم و اعتماد به نفس را نشان میدهند.

از همهی این حرفها که بگذریم، روزهایی را به خاطر بیاورید که به دلیل بیماری دل و دماغ هیچ کاری را نداشتهاید (چه برسد به فعالیتهای فکری و تحلیلی) و روزهایی که صبح با حال خوبی از خواب بیدار شدید و گویی توانمندتر از قبل سراغ کارهایتان رفتهاید.

پس بهتر است به بهانهی کار، از تندرستی غفلت نکنیم و دوباره یادمان باشد که ظاهراً علم هم به این نتیجه رسیده که عقل سالم در بدن سالم است...

***

این نوشته، بخشی از سریِ سبک زندگی، فناوری، و سلامت است

جهت مشاهدهی فهرست این بحث، اینجا را کلیک کنید